CURIOSA VAN DE GRENS

De grens heeft historie. De grens spreekt tot de verbeelding. De grens kent vele bijzondere verhalen. Op deze pagina een paar eigenaardige grenszaken.

Een stroomdraad als grens
stroomdraad Naar schatting 3000 vluchtelingen vonden de dood aan de grens tussen Nederland en BelgiŽ in de Eerste Wereldoorlog. Oorzaak: een stroomdraad langs de grens. Het Duitse leger viel in 1914 BelgiŽ binnen om zo Frankrijk via een omtrekkende beweging op de knieŽn te kunnen krijgen. De Belgen boden meer weerstand dan verwacht en terreuracties volgden. Er ontstond een vluchtelingenstroom richting Nederland. Als antwoord bouwden de Duitsers een stroomversperring van 2 meter hoog langs de gehele Nederlands-Belgische grens. Er werden allerlei manieren bedacht om toch de grens te kunnen oversteken. Een ervan was het klemmen van een houten ton (zonder bodem) tussen de stroomdraden en vervolgens erdoorheen kruipen.

gedenkteken De sportiefste oplossing was het polstokhoogspringen over de versperring heen. De Belgische graaf d'Oultrement trainde vluchtelingen hierin. Hij richtte na de oorlog een monument op ter herinnering aan de vluchtelingen die gesneuveld zijn. Dit monument (linker foto) staat bij het Belgische dorpje Sippenaeken (onder Epen). De tekst erop luidt: "AUX VICTIMES BELGES - ALLIES qui pťrirent ici par le fil ťlectrique 1914-1918. Erigť par M. le comte J.d'OULTREMONT en 1920, mutilť par les nazis en 40-45, restaurť en 1962".

grensdraadmodel In mei 2000 is er bij Hamont (in BelgiŽ onder Eindhoven) een ander monument opgericht die deze versperring herdenkt. Een stukje is nagebouwd (rechter foto, door Joop Versluis) en een informatiebord geeft een uitgebreide toelichting. Dit monument staat iets ten zuiden van grenspaal 174.

Moresnet: het derde grensland van Nederland
Kaart van Moresnet Een taartpunt aan het drielandenpunt bij Vaals van 344 ha groot, dat was het onafhankelijke staatje Neutral-Moresnet. Met een omtrek van 11 km was het in enkele uren te bewandelen. Deze staat heeft bestaan van 1815 tot 1919. Haar enige bestaansrecht: een zinkmijn waar Nederland en Pruisen na de val van Napoleon het niet over eens konden worden. Daarom werd maar besloten om het gebied een neutrale status te geven onder toezicht van een Pruisische en Nederlandse commissaris. De inwoners hadden allerlei voordelen: o.a. tolvrij importeren en ongestoord Schnaps stoken. Voor de Esperanto-beweging was Moresnet een speerpunt: een proefproject voor deze kunstmatige wereldtaal.
Er werden 60 grenspalen geplaatst, daarvan zouden er nog een goede 50 over zijn. Deze palen opzoeken en fotograferen, dat leek me een mooi mini-grenspalenproject. In 2001/2002 hebben we 54 palen teruggevonden: zie Het Archief .

Een uithoek in de grens
Wat gebeurt er als een grens rond de hoeken van een huis loopt en dat huis verdwijnt? De grens blijft waar die is maar wordt onzichtbaar is zijn loop. De oplossing: plaats 4 hulppalen op de hoeken van het voormalige huis. Dat gebeurde in West-Zeeuws-Vlaanderen bij Eede. In 1843 werd bepaald dat de grens hier de contouren van een huis zou volgen. Het werd echter in de tweede wereldoorlog verwoest en afgebroken. Op de foto (uit: Zeeuwsch-Vlaanderen : de geschiedenis van een grensgebied door P.W. Stuij) zien we deze rechthoek van grensstenen. De grenspaal (moeilijk zichtbaar) voor het huis is gp349. Rechts van de blauwe grenslijn is BelgiŽ, links is Nederlands.

Deze recente kleurenfoto is van grenspaalwandelaar Piet Jansens. Zo te zien genomen vanaf privť-terrein en het is duidelijk dat het Nederlandse rechthoekje daartoe niet behoort.

Een grenspaal 100 jaar begraven
Precies 100 jaar lag een grenspaal in West-Brabant begraven onder het asfalt. En waarom? Hij stond letterlijk in de weg. We hebben het over grenspaal 246 op de weg tussen de dorpjes Huybergen en Wouwse Plantage. In 1903/1904 wilde de gemeente Huybergen de weg naar Wouwse Plantage bestraten en verbreden. Het probleem was dat midden in de zandweg gp246 stond want de grens liep op dit gedeelte midden in de weg. Het zou dus een obstakel worden voor het verkeer.

Men besloot de grenspaal te laten zakken onder het wegdek. Het idee om boven de grenspaal een metalen rooster aan te brengen vond men te duur. Aan weerszijden van de weg werden echter twee grensstenen geplaatst die in de loop van de tijd verdwenen zijn.

Op 29 febr. 2004 is er echter een nieuwe gp246 geplaatst in de berm van de weg. Een actie van de aangrenzende gemeentes, op de dag af 100 jaar na de 'begrafenis'. Zie voor een verslag van de officiŽle herplaatsing Het Archief . Het verslag hieronder dateert van 2001.


Het betreffende weggedeelte gezien in de richting van Huybergen, de grens is blauw ingetekend. We troffen hier in mei 2001 twee mensen van het kadaster die ons vertelden dat op de eerste knik een metalen ring was geplaatst in het wegdek. Dat zou de plaats zijn van de begraven grenspaal. Dat bleek achteraf onjuist.


Wil wijst de gele metalen ring aan.


De grenspaal was echter begraven op de 2e knik van de grens. Op deze foto zien we de grens als stippellijn aangegeven op het asfalt. Grenspaalwandelaar Piet Janssens leverde de juiste documentatie en deze foto om dit recht te zetten. Het Franse proces-verbaal dat in 1843 het grensverloop precies beschreef is ook ondubbelzinnig hierin.


Dit is een detail van de oorspronkelijke kadastrale tekening.